Çocuklarla nasıl çalışıyorum
Küçük çocuklar kaygılarını ya da öfkelerini çoğu zaman kelimelerle anlatamaz; bunları daha çok oyunda ve davranışlarında gösterir. Bu yüzden çocuklarla oyun üzerinden çalışıyorum. Oyun terapisi eğitimi aldım ve uygulayıcı belgem var. Seanslarda oyun terapisi yanında kum ve sanat çalışmalarından da yararlanırım.
Yaklaşım yaşa göre değişir. Okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarla, kabaca 3 ile 10 yaş arasında, oyunla çalışırım. 10 ile 12 yaş arası bir geçiş dönemidir; bazı çocuklar hâlâ kum tepsisini ve resmi tercih eder, bazıları konuşmayı ister. Ergenlerle görüşmeler ise büyük ölçüde konuşmaya dayanır. Hangi yolla ilerleyeceğimize çocuğunuzla tanıştıktan sonra karar veririm.
İlk görüşme: önce ebeveynlerle
İlk görüşmeyi çocuk olmadan, yalnızca anne ve babayla yaparım. Mümkünse iki ebeveynin de gelmesini isterim; ayrı yaşıyorsanız bunu birlikte planlarız. Bu görüşme 50 dakika sürer ve online da yapılabilir.
Bu görüşmede şikâyetin ne zaman başladığını ve yalnızca evde mi yoksa okulda da mı görüldüğünü sorarım. Gelişim öyküsünü de konuşuruz: gebelik ve doğum, konuşma ve yürümenin ne zaman başladığı, uyku ve beslenme düzeni, arkadaş ilişkileri. Taşınma, kardeş doğumu, boşanma ya da bir kayıp gibi ailedeki son değişiklikler çoğu zaman önemli ipuçları verir. Gerekirse çocuğunuzun öğretmeniyle görüşmek için izninizi isterim.
Dikkat ya da öğrenmeyle ilgili bir soru varsa test gerekebilir; bunun için psikolojik testler ve dikkat ve öğrenme sayfalarına bakabilirsiniz. DEHB ya da otizm spektrum bozukluğu gibi tanı gerektiren durumlarda değerlendirmeyi çocuk psikiyatristi yapar; gerektiğinde onunla birlikte çalışırım. Görüşmenin sonunda çocuğunuza buraya neden geleceğini nasıl anlatacağınızı da konuşuruz. Basit ve dürüst bir açıklama çoğu zaman yeterlidir.
Oyun seansları nasıl geçer
Oyun odasında kuklalar, bebek evi, hayvan ve insan figürleri, boyalar ve bir kum tepsisi bulunur. Çocuk çoğu zaman neyle oynayacağını kendisi seçer. Ben oyuna eşlik eder, gördüğümü kısa cümlelerle ona geri yansıtırım.
Kum tepsisinde çocuk minyatür figürlerle kendi dünyasını kurar; resim ve kil çalışmaları da benzer biçimde kullanılır. Oyunda tekrar eden temalar, örneğin bir figürün sürekli cezalandırılması ya da hep kaybolan bir hayvan, çocuğun neyle uğraştığı hakkında bilgi verir. Bazı seanslarda belirli bir beceri üzerinde dururuz: öfkeyi adlandırmak ya da sıra beklemek gibi.
İlk birkaç seans çocuğun odaya ve bana alışmasıyla geçer. Seanslar genellikle haftada bir yapılır. Oyun seansları yalnızca yüz yüze, İzmit Tepecik’teki ofiste yapılır.
Filial terapi: ebeveynin oyuna katılması
Bazı durumlarda ebeveynin sürece daha fazla katılması işe yarar. Filial terapide size evde çocuğunuzla haftada bir, yaklaşık yarım saatlik bir “özel oyun zamanı” yapmayı öğretirim. Önce kuralları ve oyuna nasıl eşlik edeceğinizi anlatır, seansta birlikte deneriz. Sonra evde yaptığınız oyun zamanlarını görüşmelerde konuşuruz. Bu yaklaşım özellikle kardeş kıskançlığı ya da sık inatlaşma gibi, ebeveynle çocuk arasındaki ilişkinin yıprandığı durumlarda kullanılır.
Ebeveynlerle geri bildirim
Birkaç oyun seansında bir, çocuk olmadan sizinle ayrı bir görüşme yaparız. Bu görüşmeler online da olabilir. Oyunda öne çıkan temaları ve evde deneyebileceğiniz somut adımları konuşuruz: yatma saatindeki tartışmayı nasıl kısaltabileceğiniz ya da öfke nöbetinde nasıl karşılık vereceğiniz gibi.
Çocuğun oyunda yaptığı ya da söylediği her şeyi kelimesi kelimesine aktarmam. Güvenliğini ilgilendiren bir durum fark edersem sizi hemen bilgilendiririm.
Ergenlerle görüşmeler ve gizlilik
Ergenlerle ilk görüşmenin bir bölümünü ebeveynle birlikte, bir bölümünü gençle yalnız yaparım. Sonraki seanslar çoğunlukla yalnızca gençle geçer ve destekleyici görüşmeler biçiminde ilerler. Okul, arkadaşlar, ailedeki gerginlikler, akran zorbalığı ya da kendine dair kaygılar konuştuğumuz başlıca konulardır. Gerektiğinde küçük ödevler de veririm; zorlandığı anları kısa notlarla kaydetmesi gibi. Ergen görüşmeleri online da yapılabilir. Sınav kaygısı ya da ekran kullanımı öne çıkıyorsa kaygı ve bağımlılıklar sayfalarına da bakabilirsiniz.
Görüşmelerin başında gence, anlattıklarının ebeveynlerine ayrıntılı olarak aktarılmayacağını söylerim. Sizinle görüşmelerin genel gidişatını ve evde nasıl destek olabileceğinizi paylaşırım. Bu kuralın istisnası güvenliktir: gencin kendisine ya da bir başkasına zarar verme riski varsa ya da istismara uğradığını öğrenirsem gizlilik sınırları devreye girer ve gerekli kişileri bilgilendiririm. Bunu gence de önceden söylerim.
Çocuğunuzda kendine zarar verme ya da intihar düşüncesi fark ederseniz randevuyu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Ne kadar sürer
Süre, sorunun ne zamandır sürdüğüne ve evde önerilen değişikliklerin ne kadar uygulanabildiğine göre değişir. Yeni doğan bir kardeşe tepki gibi yakın zamanda başlamış bir zorlukta çalışma, yıllardır süren bağlanma ya da davranış sorunlarına göre genellikle daha kısa sürer. Ebeveyn görüşmelerinde belli aralıklarla nereye geldiğimize birlikte bakarız.