Bu alanda kimlerle çalışıyorum
Derse odaklanamayan ya da okumayı ve yazmayı yaşıtlarından geç öğrenen çocuklar ve ergenlerle çalışıyorum. Aileler çoğunlukla öğretmenden gelen bir notla ya da ödev saatinin her akşam kavgaya dönmesiyle başvuruyor. Konuşması gecikmiş ya da yaşıtlarıyla iletişim kurmakta zorlanan küçük çocukların aileleriyle de görüşüyorum.
Dışarıdan benzer görünen belirtilerin altında farklı nedenler olabilir: dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), disleksi gibi özgül öğrenme güçlükleri, kaygı, uyku düzensizliği ya da evde yaşanan bir değişiklik. İlk iş, bunlardan hangisiyle karşı karşıya olduğumuzu anlamak.
Tanıyı kim koyar
DEHB, özgül öğrenme güçlüğü ve otizm spektrum bozukluğu tanısını çocuk ve ergen psikiyatristi koyar. İlaç gerekip gerekmediğine de psikiyatrist karar verir; ben ilaç yazmam. Benim işim, testler ve gözlemlerle bu değerlendirmeye ayrıntılı bilgi sağlamak, ardından çocuk ve aileyle çalışmak, gerektiğinde okulla da iletişim kurmak.
Konuşma gecikmesinde dil ve konuşma terapisti, gelişimsel gecikmelerde çocuk nörolojisi ya da gelişimsel pediatri değerlendirmesi gerekebilir. Bu durumlarda sizi ilgili uzmana yönlendiririm.
Değerlendirme nasıl ilerler
İlk görüşmeyi ebeveynlerle yaparım, yaklaşık 50 dakika sürer. Hamilelik ve doğumdan başlayarak gelişim basamaklarını, uyku ve beslenme düzenini, okul öncesi dönemi ve evde ödev saatinin nasıl geçtiğini sorarım. Varsa karne, öğretmen notları ve daha önce alınmış raporları getirmeniz işe yarar.
Çocuk evde ve okulda farklı davranabildiği için okuldan da bilgi almak isterim. Sizin izninizle öğretmene kısa bir gözlem formu gönderebilir ya da rehber öğretmenle görüşebilirim. İki ortamdan gelen bilgiyi yan yana koyarak bakarız.
Sonraki seansta çocukla tanışır, oyun ve sohbet sırasında onu gözlemlerim. Ardından gerekli görülen testleri İzmit’teki ofisimde yüz yüze uygularım. Hangi testlerin yapılacağı başvuru nedenine göre belirlenir, her çocuğa aynı test paketi uygulanmaz.
MOXO dikkat testi
MOXO, bilgisayarda uygulanan ve yaklaşık 15-20 dakika süren bir dikkat testidir. Çocuk ekranda beliren hedeflere tepki verirken araya görsel ve işitsel çeldiriciler girer. Test dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktivite boyutlarında ölçüm verir ve çeldiricilerin performansı nasıl etkilediğini gösterir.
WISC-4 zeka testi
WISC-4, 6 ile 16 yaş arasındaki çocuklar için geliştirilmiş bir zeka testidir. Sözel kavrama, algısal akıl yürütme, çalışma belleği ve işlemleme hızı alanlarında ayrı puanlar verir. Bu alanlar arasındaki farklar, öğrenme güçlüğü ve dikkat sorunlarını değerlendirirken yol gösterir. Uygulama çocuğun yaşına ve hızına göre bir saati aşabilir; çocuk yorulursa iki oturuma bölerim.
Testlerle ilgili ayrıntıları psikolojik testler sayfasında bulabilirsiniz.
Rapor ve geri bildirim görüşmesi
Testler bittikten sonra yazılı bir rapor hazırlarım. Raporda test sonuçları ve gözlemlerime dayanan öneriler yer alır. Ardından ebeveynlerle bir geri bildirim görüşmesi yaparız: puanların ne anlama geldiğini, çocuğun hangi alanlarda zorlandığını ve hangi alanlarda rahat olduğunu konuşuruz.
Psikiyatri değerlendirmesi gerekiyorsa raporu psikiyatriste götürebilirsiniz. Okulda özel eğitim desteği gibi resmi düzenlemeler için hastane raporu ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) süreci gerekir. Bu adımlarda size yol gösteririm.
Değerlendirmeden sonraki çalışma
Sonraki çalışma çocuğun ihtiyacına göre şekillenir. Küçük çocuklarla oyun terapisi kullanırım. Daha büyük çocuklar ve ergenlerle ders çalışma planı yapmak ve ödevi küçük parçalara bölmek üzerinde çalışırız. Seanslar genellikle haftada bir, 50 dakika sürer.
Ebeveynlerle ayrı görüşmeler yaparım. Ödev saatinin düzeni ve olumlu davranışı fark edip ödüllendirme gibi konularda size somut adımlar öneririm. Her hafta evde denenecek küçük bir ödev olur: ödevi 15 dakikalık bloklara bölmek ya da akşam rutini için bir çizelge hazırlamak gibi.
Bu çalışmanın ne kadar süreceği zorluğun türüne ve önerilerin evde ve okulda ne kadar uygulanabildiğine bağlı. Birkaç ayda bir ilerlemeyi birlikte gözden geçiririz. Ebeveyn görüşmeleri online da yapılabilir. Dikkat sorunlarına kaygı ya da davranış sorunları eşlik ediyorsa çocuk ve ergen psikolojisi sayfasına da göz atabilirsiniz.
Yetişkinlerde dikkat sorunları
DEHB çocuklukta başlar ama bazı kişilerde fark edilmeden yetişkinliğe taşınır. Toplantıda dağılmak, işleri son ana bırakmak, sık sık eşya kaybetmek ve randevuları unutmak gibi şikâyetlerle başvuran yetişkinlerle de çalışıyorum. Değerlendirmede çocukluk ve okul yıllarını, bugünkü iş ve ev düzenini konuşur, uygun görürsem MOXO testinin yetişkin sürümünü uygularım.
Kaygı, depresyon ve uykusuzluk da dikkati bozabildiği için bunları ayırt etmeye çalışırız. Tanı ve ilaç konusu için psikiyatriste yönlendiririm. Bilişsel davranışçı terapi ile planlama ve erteleme üzerine çalışabiliriz. Unutkanlık ileri yaşta yeni başladıysa ya da giderek artıyorsa önce bir nöroloji değerlendirmesi gerekir.